35
years
v2_
 

Financieel Economische Tijd on DEAF03

Article on DEAF from the Financieel Economische Tijd, 26 februari 2003

Het Dutch Electronic Art Festival van de nieuwe media-kunstenaars van V2 gaat met het thema 'Data Knitting' in op de manieren waarop verschillende soorten informatie met elkaar worden gecombineerd. Maar dat gebeurt wel op een speelse manier. Zo wordt de Kop van Zuid in Rotterdam verheven tot een virtuele spelomgeving.

Rotterdam - Wie zich vanaf morgen meldt bij Las Palmas zal eerst worden gevraagd om het waardevolste bezit dat hij bij zich draagt in een zwart gat te steken. Het object wordt vervolgens gescand om digitaal op te gaan in het kunstwerk 'Pockets full of memories' van de Amerikaan George Legrady. Pas daarna kan de rest van de expositie van het Dutch Electronic Art Festival 2003 - kortweg Deaf_03 - worden bekeken.

De ervaring leert dat mensen van alles in het apparaat invoeren, zegt directeur Alex Adriaansens van organisator V2. "Niet alleen sleutelhangers of mobiele telefoons, maar ook hun hoofd." De computer gaat vervolgens op zoek naar verbanden tussen de verschillende objecten en geeft die weer op een beeldscherm. "Zo ontstaat als vanzelf een profiel van de gemiddelde bezoeker van de Deaf-expositie."

'Pockets full of memories' is een illustratie van 'Data Knitting', het thema dat de biënnale voor electronische kunst voert voor de editie van 2003. De term staat voor het digitaal aan elkaar breien van informatiestromen die te complex zijn om door mensen te worden gecombineerd. "Architecten maken er veel gebruik van," weet Adriaansens. "Met computers kunnen ze tot inzichten komen over stadsgebieden die ze nooit zelf hadden kunnen verwerven."

Rariteitenkabinet

'Van Wunderkammer tot metadata' luidt de ondertitel van Deaf_03. Daarmee wordt samengevat hoe mensen door de eeuwen heen met informatie en archieven zijn omgegaan. De Wunderkammer was vroeger een rariteitenkabinet waarin allerlei objecten en zelfs mensen uit verre gebieden werden tentoongesteld. Het gebruik van metadata is de laatste methode om informatie zichtbaar te maken door met speciale software nieuwe verbanden tussen verschillende soorten informatie te leggen.

Een actueel thema, zegt Adriaansens. "Het combineren van bepaalde soorten informatie is van belang voor allerlei groepen in de samenleving. Musea bijvoorbeeld, of politici." En natuurlijk het bedrijfsleven, dat gretig gebruik maakt van de aangelegde digitale archieven, ofwel databases. "Kijk naar Albert Heijn. Dat registreert het koopgedrag door middel van de klantenkaart en zou dat kunnen combineren met andere gegevens. Het gedrag op de website bijvoorbeeld."

Deaf, voor de dertiende keer gehouden, gaat ook dit jaar op het thema in op verschillende locaties en niveaus. Er is een expositie in Las Palmas, er zijn workshops in het onderkomen van V2 aan de Witte de Withstraat en er is een symposium (titel: 'Information is alive') in Museum Boijmans Van Beuningen. Grofweg is de tentoonstelling interessant voor het grote publiek, terwijl de rest van het programma vooral de liefhebbers en vakmensen zal aanspreken.

Klapstuk is het 'Globe Jungle Project', een installatie van de Japanner Yasuhiro Suzuki, die aanvankelijk een plekje zou krijgen in de Witte de Withstraat. Het gaat om een klimrek in de vorm van een wereldbol, waarop kinderen naar hartelust mogen spelen. Onderwijl registreert een videocamera hun activiteiten en 's avonds, in het donker, wordt de film op dezelfde bol afgespeeld. Daarbij is het resultaat alleen te zien als het klimrek hard wordt rondgedraaid, zodat de gaten zich voor het oog verdichten tot een geheel.

"Het is een installatie die archieven probeert op te bouwen," zegt Alex Adriaansens over het Globe Jungle Project. "Je kunt je voorstellen dat zo'n ding in een park wordt neergezet waar jij speelt als kind. Dan kom je terug als je groot bent en kun je de dag opvragen waarop je er vroeger bent geweest en krijg je direct het beeld te zien, op de plek waar het ontstaan is."

Levendig

Het klimrek is ontworpen om parken levendiger te maken. V2 kreeg een vergunning voor een opstelling in de openbare ruimte van de Witte de Withstraat echter niet rond, zodat de 'Globe Jungle' nu op de jeugdafdeling van de gemeentebibliotheek is te zien. Overdag worden de opnames van de spelende kinderen gemaakt, en aan het einde van de middag wordt het licht uitgedaan. Zo is de projectie goed te zien wanneer de bol handmatig hard wordt rondgedraaid.

De overige projecten zijn opgesteld in Las Palmas. Als vanouds hecht V2 aan interactie, wat bijvoorbeeld naar voren komt in het Britse project 'Can you see me now'. In Las Palmas is een computer opgesteld die een digitale kaart bevat van de Kop van Zuid. Daarop zijn de spelers aangegeven die in het echt rondlopen op de kop van Zuid met een handformaat computer. Zij moeten proberen het digitale personage dat wordt aangestuurd vanuit Las Palmas te vangen door hard te rennen in de realiteit.

Hoewel het een spel is, is er voor zo'n project internationale belangstelling. Want het gaat bij Deaf, dat overwegend de Engelse taal voert, vaak om basisideeën of halffabrikaten die nog verder kunnen worden ontwikkeld. Deaf is een festival dat kunst, techniek en wetenschap combineert en wil het liefst op al die gebieden verder komen, al tijdens het festival. Adriaansens: "Wij zeggen altijd: aan het eind moeten we veel beter weten waar het over gaat dan ervoor."

Uit: NRC Handelsblad van 28-02-2003, pagina 18 (CS)

Het Global Positioning System, ofwel GPS, wordt momenteel voornamelijk gebruikt in de scheep- en luchtvaart, en voor transport. Maar het zal niet lang meer duren of de meeste telefoons hebben GPS-ontvangers, net als elke auto. In de Golfoorlog werd een GPS-systeem aan een zender gekoppeld om een verdwenen piloot op te sporen. Tijdens het hackerfestival HAL 2000 op de campus van de TU-Twente, met duizenden bezoekers die internettoegang hadden in hun tenten, fantaseerde een groep techneuten erover om GPS-systemen aan kleine digitale videocamera's te koppelen. Vervolgens zouden tientallen mensen met camera's eropuit gestuurd worden. Op de HAL-website zou je de plek van je tent op een plattegrond kunnen selecteren. Dan kon je zien wanneer een van de videocamera's in de buurt was geweest en wat er zich dan rond je tent had afgespeeld. Bijvoorbeeld: camera 20, 21.15 uur. Tycho kust Babs voor de Linux-tent.

De mogelijkheid van GPS - dat je kunt zien waar je bent of waar een ander is - prikkelt eveneens de fantasie van de Engelse kunstenaarsgroep Blast Theory, een van de deelnemers op DEAF03, de digitale biënnale die voor de zesde keer plaatsvindt in Rotterdam. DEAF staat voor Dutch Electronic Art Festival. Het zijn de kunstenaars en cyberfreaks die, net als destijds met de webcam, nieuwe technieken onderzoeken en daarbij soms samenwerken met universiteiten. Na het gluren in menig huiskamer, aquarium en kantoor door middel van de webcam, volgde weldra het massale gluren zoals tijdens televisieshows à la Big Brother. Nieuwe technologieën staan nog zo in de kinderschoenen dat de potentie van creatief onderzoek voor het grote publiek volslagen onduidelijk is. Het vereist fantasie en soms voorkennis om te begrijpen dat juist het gefreak met techniek kan leiden tot bredere toepassingen.

Can You See Me Now?, het werk van Blast Theory, speelt zich half binnen/ half buiten af. De acteurs van Blast Theory lopen met een palmcomputer in hun hand en zijn uitgerust met een walkietalkie en een GPS. In hun zwarte uniforms, behangen met apparaten, lijken ze op cyberrechercheurs. Gedurende het festival rennen ze buiten rond op de Kop van Zuid, op jacht naar onzichtbare spelers. Deze spelers bevinden zich binnen, achter een computer in Las Palmas, en kunnen tijdens het spel met elkaar chatten. De computers staan voor een groot raam, met uitzicht op het havengebied. Op hun beeldscherm zien wij een plattegrond van de Kop van Zuid, grafisch weergegeven als een pacman-spelletje. Op de plattegrond zijn de andere aanwezige spelers en de rechercheurs weergegeven als een symbooltje. Door middel van het toetsenbord kun je je symbool over het terrein bewegen. De acteurs die werkelijk over de Kop van Zuid rondhollen, krijgen via hun GPS de posities van hun tegenspelers door. Ze communiceren met elkaar via hun walkietalkie. De cyber-recherche probeert de tegenstander klem te zetten door op dezelfde plek te gaan staan als waar de tegenspeler virtueel - dus op de plattegrond in de computer - op dat moment loopt. Lukt dat, dan is de speler dood. Op straat levert dat een hilarisch beeld op: gewapend met apparatuur rent een vijftal mensen rond langs gebouwen, om hoeken, intussen druk communicerend via hun walkietalkie, op zoek naar? Ja, naar wie eigenlijk. Zodra de rechercheurs een speler hebben uitgeschakeld, maken ze een foto van de plek waar ze hem of haar gepakt hebben. Die foto's kun je online terugzien: stoeptegels, een bosje met wat gras, een hondendrol in de goot. En natuurlijk is er een high-score die aangeeft wie het langst uit de klauwen van de acteurs weet te blijven.

Databank

V2_, het centrum voor kunst- en mediatechnologie in Rotterdam, organiseert al vanaf 1994 de DEAF-festivals, waarbij kunst, technologie en wetenschap samenvallen in internetprojecten, websites, cd-roms, interactieve installaties en discussies. Ter gelegenheid van DEAF is er een expositie in Las Palmas en vinden er lezingen, concerten en symposia plaats. De bezoeker hoeft niet fysiek aanwezig te zijn, hij kan via de V2_website videostreams bekijken en meechatten.

Dit jaar is er gekozen voor het thema 'Data Knitting': het aan elkaar breien van gegevens. Want al lijkt het verzamelen en ordenen van data, op wat voor manier dan ook, objectief - dat is het natuurlijk nooit. V2_directeur Alex Adriaansens verzon een fraaie metafoor: "De eerste Wunderkammer was in feite ook een databank. Mensen reisden zonder fotocamera, filmapparaat of bandrecorder naar den Vreemde, maar wilden wel wat meenemen om thuis te laten zien. De verzamelingen die tentoongesteld werden in zogenaamde Wunderkammers bestonden uit tekeningen, voorwerpen, dieren en zelfs inboorlingen. Ook in een hedendaagse database worden gegevens vergaard en geordend. Wie doet dat en met wat voor doel? Motieven om te ordenen kunnen politiek, sociaal of cultureel van aard zijn en dit heeft zijn weerslag op vormgevers. Architecten als Rem Koolhaas en MVRDV zou je grote data-stouwers kunnen noemen. Ze beschikken over een enorme hoeveelheid gegevens die ze omzetten in grootstedelijke projecten. Data-knitting, het verknopen van informatie, raakt ook de maatschappelijke discussie over het koppelen van databanken. Wat gebeurt er met onze persoonlijke gegevens? Het lichaam kun je trouwens ook zien als een databank."

Adriaansens, gekleed in een zwart pak met roodglinsterende manchetknopen, is verleden week vijftig geworden. Het personeel van V2_ heeft voor zijn verjaardag een wereldbol laten maken, die past in een kunstwerk van Ingo Günther dat te zien is in Las Palmas. Op deze verjaardagsbol zie je per land hoe oud de mensen gemiddeld worden. In Europa is dat 78 jaar, in Midden-Afrika 47. Günther maakt zijn globes al sinds de jaren tachtig. Op de tentoonstelling staan er 25 - aardbollen gemarkeerd met de belangrijkste wereldtalen of routes van olietankers. Ook toont Guenther hoe de wereld eruit komt te zien als de zeespiegel stijgt.

Adriaansens wijst naar een prachtige driemaster die voor Las Palmas ligt. Daar logeren de kunstenaars. Op de eerste verdieping wordt gebouwd aan een arena, vormgegeven door Atelier van Lieshout, waar de symposia zullen plaatsvinden. Een vrijwilligster verheugt zich op de avond van de Duitse professor communicatietheorie in Keulen, Siegfried Zielinski. Onder de naam The Three Princes of Serendip ontvangt Zielinski een mediakunstenaar en een musicus om te praten over serendipiteit als denkconcept. Serendipiteit betekent het door toeval en schranderheid ontdekken van dingen waar niet naar gezocht wordt. Zielinski gaat pasta koken voor het publiek.

Dwerghondje

De bezoeker van de tentoonstelling wordt geconfronteerd met het project Pockets full of memories. Er wordt gevraagd iets persoonlijks in te scannen in de 'collectieve database' en dit vervolgens te beschrijven. Ik scan mijn linkerhand in en geef het beeld de meta-data mee: menselijk, levend, wit. Het gescande object verschijnt op een scherm in de databank. Nu kan ik mijn eigen databank samenstellen, door te kijken wie er nog meer iets menselijks heeft toegevoegd. Zo wordt inzichtelijk gemaakt wat een databank is en wat meta-data zijn en hoe onderling verbanden kunnen worden gelegd: het zogenaamde klusteren van informatie. Het herinnerde mij aan een expositie in de jaren tachtig waar bezoekers een persoonlijk voorwerp moesten afgeven dat vervolgens tentoon werd gesteld: een hoop rotzooi bij elkaar. Het verschil hier is dat mijn hand een verband kan aangaan met een dwerghondje, maar ook - door het woord wit - met een druppel bloed en een Rotterdamse dakloze.

Het spel PainStation van de twee jonge Duitsers Volker Morawe en Tilmann Reiff is gebaseerd op Pong, een van de eerste populaire computerspelletjes waarbij je met behulp van twee balkjes en een blokje virtueel kan ping-pongen. Het is een onschuldig behendigheidsspel: je rijdt er geen mensen of koeien in dood en schiet geen voorbijgangers neer. Pong is voor de gemiddelde gamer een relikwie, het spel 'waar het allemaal mee begon', maar nogal braaf. PainStation is niet braaf. Op de speeltafel leg je je linkerhand op een sensor, terwijl je met je rechterhand het spel speelt. Voor elke gemiste bal krijg je een stroomstoot en ondergaat je hand extreme hitte. De speler die als eerste zijn hand wegtrekt heeft verloren. Enige tijd geleden vertoonde een van mijn kunststudenten voor de klas vol trots een video van PainStation: jonge jongens speelden kermend en gillend Pong, om na afloop hun verschroeide handen als een trofee voor de camera te houden. Een studente vroeg zich af of het wel echt was. "Jazeker", antwoordde haar klasgenoot, "'t is een van de weinige spelletjes waar je nog echt wat bij voelt." Waarop het meisje reageerde: "O ja? Cool."

Een van de meest poëtische kunstwerken is het Global Jungle Project van Yasuhiro Suzuki, in de openbare bibliotheek bij station Blaak. Het bestaat uit een draaiend klimrek in de vorm van een metersgrote bal. De buizen lijken op de meridianen van een wereldbol. Kinderen kunnen hier overdag naar hartelust in spelen, klimmen, zich rond laten draaien. Van dit kinderspel worden video-opnames gemaakt, die 's avonds op de spijlen van de bol worden geprojecteerd. Door de globe een zwieper te geven met je hand, vormen de witte spijlen tezamen een projectie-oppervlak. Zo worden langzaam de videobeelden van het spelende grut zichtbaar. Ze lossen op in het niets zodra de bol vaart heeft geminderd.

Uit: Financieel Economische Tijd (bijlage Tijd Cultuur), 26 februari 2003, pagina 10 (Internet)

Document Actions
Document Actions
Personal tools
Log in