35
years
v2_
 

Het archief is (g)een kunstwerk

A text in Dutch by Lena van Tijen, written on occasion of the Evening of the V2_Archive.

In 2015 kwam ik voor het eerst in aanraking met V2_. Met mijn vader - kunstenaar en archivaris Tjebbe van Tijen - ging ik op bezoek bij zijn oude bekende, Alex Adriaansens. De twee hadden elkaar begin jaren tachtig ontmoet. Tijdens een omzwerving door Noord-Brabant had Tjebbe een reeks aangeplakte affiches gevolgd die hem leidde naar een kraakpand: Vughterstraat 234 in Den Bosch. Niet veel later zou naar deze locatie worden verwezen als V2, toen nog aangeduid zonder onderstreep. Voor het Documentatiecentrum Sociale Bewegingen van de Universiteitsbibliotheek Amsterdam, dat in 1990 overging naar het Internationale Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG), verzamelde hij daar originele pamfletten, plakkaten en ook het allereerste manifest van V2_.
 
De beginjaren van V2_ waren tijdens ons bezoek nooit ver weg. Als aandenken gaf Adriaansens mijn vader de door het Lab uitgegeven monografie van Dick Raaijmakers. Tjebbe is na zijn tijd als archivaris bij het Documentatiecentrum nooit gestopt met verzamelen, zowel analoog als digitaal. Vandaag de dag is hij bezig met een stichting in oprichting: het Archiefcomitee van de Toekomst (ACVT) dat zich moet bezighouden met zijn eigen nalatenschap en die van zijn creatieve naasten. Op een dag zullen deze verzamelingen digitaal inzichtelijk worden voor het grotere publiek. Ook het boek over Raaijmakers maakt hier deel van uit. En eenmaal in het archief zal het nooit verdwijnen, dat is tenminste de hoop.
 
In 2018 deed ik zelf onderzoek naar het digitale archief van V2_. De tekst die hieruit voortkwam kreeg de titel: The Fluidity of Fact and Fiction - The V2_ Website Archive as ‘Unstable’ Medium and Artwork. De vraag waarmee ik begon: ‘is het digitale archief van V2_ een instabiel medium?’ leek eenvoudig te beantwoorden. Het archief is een medium in de zin dat het functioneert als een doorgeefluik: via de website wordt informatie overgebracht naar gebruikers. Daarnaast is het archief een instabiel medium omdat het voldoet aan de definitie die het Lab hiervan zelf formuleerde in haar Manifest voor de instabiele media (1987): ‘alle media waarbij gebruik gemaakt wordt van elektronenstromen en frequenties, zoals bij motoren, geluid, licht, video, computer e.d.’. Alles, zogezegd, dat zich moeilijk laat documenteren en bewaren.
 
De vraag die ik vervolgens stelde: ‘is het archief zelf ook een kunstwerk?’ had wat meer voeten in de aarde. Om dit te beantwoorden haalde ik Jacques Derrida’s archieftheorie aan uit Archive Fever: A Freudian Impression (1995). In deze tekst beweert Derrida dat het archief een wendbaar instrument is dat gebruikt wordt voor het vormgeven van de toekomst in plaats van voor het behouden van het verleden. Een ruimte waarbinnen onthouden even belangrijk is als vergeten of verbeelden. Waar vernietigingsdrang en verzamelwoede elkaar blijven afwisselen. Daarnaast leende ik van de literatuurwetenschap de term ekphrasis: het in woorden vatten van een visueel kunstwerk. Hier voegde ik het woord ‘archival’ aan toe. De samenvoeging ‘Archival Ekphrasis’ presenteerde ik als een beschrijving die, bij afwezigheid van het oorspronkelijke object, in het archief wordt opgenomen. De tekst houdt daarbij het kunstwerk zowel in stand als dat hij haar probeert te vervangen. In het geval van het digitale archief van V2_ zijn er veel van dit soort beschrijving en daarom veel gevallen waarin documentatie ongestoord overgaat in de creatie van een ‘nieuw’ werk. Mijn vraag leek daarom met een ja beantwoord te kunnen worden. Met deze bevestiging veranderde het archief, nu omgedoopt tot kunstwerk, echter in het tegenovergestelde van haar oorspronkelijke functie: een monoliet.
 
Sindsdien is er veel veranderd aan mijn kijk op archivering. Het zwaartepunt ligt niet langer op wat blijft maar op wat vergaat, niet alleen binnen de canon van een archief maar ook ten opzichte van het archief als geheel. Een archief is een gebruiksvoorwerp. Bouwen aan een archief staat niet gelijk aan het gebruiken ervan. Als de bewaarde kennis onaangeroerd blijft verliest het waarde en het archief zodoende ook haar functie. Het wordt een artefact. Daarentegen heeft een archief dat wel gebruikt wordt naast een monumentaal ook een momentaan karakter: het is altijd in beweging, het is een instabiel medium. In het kader van deze publicatie schrijft Arie Altena: ‘Een archief komt tot leven door het te gebruiken. Het archief representeert nog geen geschiedenis, het bezit de potentie om geschiedenis te schrijven’. De archivaris voegt iets toe door ‘objecten’ te beschrijven en voegt dit samen in een archief. De gebruikers trekken dit weer uit elkaar om informatie tot zich te kunnen nemen.
 
In 2015 zag ik hoe een initiatief dat was begonnen in een kraakpand in Den Bosch met het organiseren van ‘aktionistische avonden’ was uitgegroeid tot een internationaal erkend ‘Lab voor de instabiele media’ in het centrum van Rotterdam. In 2018 verklaarde ik het beschrijven en vastleggen van deze ontwikkeling tot een scheppingsdaad. Nu, in het kielzog van 2021, kijk ik hier iets anders naar. De gemeenschappelijke waarde van het archief heeft het voor mij gewonnen van het archief als omsloten geheel. In tegenstelling tot het ACVT van mijn vader, dat voorlopig bestaat uit een database op de computer van één persoon en de boekenkasten van een paar anderen, is het digitale archief van V2_ sinds de jaren 90 beschikbaar geweest via de website. Het is niet ontstaan in isolement, zoals de meeste verzamelingen dat doen, maar in samenspraak.
 
Als ik mezelf nogmaals afvraag of het digitale archief van V2_ een kunstwerk is weet ik niet wat te antwoorden. Een archief is niet per se een kunstwerk als daarbinnen toevoegingen worden gedaan aan bestaande werken maar wanneer er (nog) geen gebruikers zijn om deze toevoegingen te toetsen. Archieven van creatieve enkelingen kennen vaak langere tijd alleen een maker en geen gebruikers. Daarom zijn zij eerder een kunstwerk op zich dan de archieven van instituties. Aan de andere kant heeft V2_ als instelling door de jaren heen ook een duidelijke identiteit uitgedragen in de evenementen die zij organiseerde en, vervolgens, in hoe deze werden gearchiveerd. Zijn archieven kunstwerken? Sommige wel. Is het digitale archief van V2_ dit ook? Misschien niet zolang wij het kunnen gebruiken, en dat is beter zo.
 
Lena van Tijen, december 2021
 



Document Actions
Document Actions
Personal tools
Log in